Pozostałe 
30 czerwca 2025
Ryzyko zawodowe – czym jest i jak je określić?
W dzisiejszym dynamicznym środowisku pracy, zrozumienie i zarządzanie ryzykiem zawodowym jest podstawą bezpieczeństwa i higieny pracy. To nie tylko wymóg prawny, ale także klucz do ochrony zdrowia i życia pracowników, a co za tym idzie – do efektywnego funkcjonowania każdej firmy. Czym dokładnie jest ryzyko zawodowe? Jakie są czynniki niebezpieczne? Czy jest możliwe oszacowania ryzyka zawodowego?
SPIS TREŚCI
- Czym jest ryzyko zawodowe?
- Obowiązki pracodawcy w zakresie ryzyka zawodowego
- Obowiązki pracownika
- Ocena ryzyka zawodowego
- Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego
- Kto powinien przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego?
- Jak często należy przeprowadzać ocenę ryzyka zawodowego?
Czym jest ryzyko zawodowe?
Definicja i kluczowe aspekty
Co to jest ryzyko zawodowe? Zgodnie z definicją, jest to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą. Mowa tu przede wszystkim o niekorzystnych skutkach zdrowotnych dla pracowników, które mogą wynikać z narażenia na różnorodne zagrożenia zawodowe obecne w środowisku pracy lub wynikające ze sposobu wykonywania obowiązków.
Ryzyko zawodowe jest integralną częścią wielu profesji. Kluczem nie jest jego całkowite wyeliminowanie (co często jest niemożliwe), lecz jego skuteczna identyfikacja, ocena i minimalizacja do akceptowalnego poziomu.
Obowiązki pracodawcy w zakresie ryzyka zawodowego
Minimalizowanie ryzyka zawodowego to jeden z najważniejszych obowiązków pracodawcy. Jest to nie tylko kwestia etyki, ale przede wszystkim przestrzegania obowiązujących przepisów prawa pracy.
Prawne aspekty obowiązków pracodawcy
Zgodnie z art. 226 Kodeksu pracy, każdy pracodawca ma obowiązek:
- oceniać i dokumentować ryzyko zawodowe związane z każdym stanowiskiem pracy
- stosować niezbędne środki profilaktyczne, które skutecznie zmniejszają to ryzyko
- informować pracowników o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed występującymi zagrożeniami.
Profesjonalne kadry i płace na wyciągnięcie ręki! Poproś o spersonalizowaną ofertę!
Informacja o ryzyku musi być przekazana pracownikowi przed dopuszczeniem go do pracy, a jej potwierdzenie powinno znaleźć się w aktach osobowych. To kluczowe dla ewentualnych postępowań w przypadku szkód zdrowotnych.
Dyrektywa 89/391/EWG
Polskie prawo pracy jest zgodne z międzynarodowymi standardami. Zgodnie z art. 6 Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich 89/391/EWG, pracodawca powinien podjąć niezbędne środki w celu:
- zapobiegania zagrożeniom – to zawsze pierwszy i najważniejszy krok.
- oceny ryzyka, którego nie da się uniknąć – realistyczne spojrzenie na sytuację.
- zwalczania źródeł zagrożeń – eliminowanie przyczyn, nie tylko skutków.
- zastępowania środków niebezpiecznych bezpiecznymi lub mniej niebezpiecznymi – innowacyjne podejście do bezpieczeństwa.
- dostarczania pracownikom odpowiednich informacji i instrukcji – wiedza to podstawa bezpiecznej pracy.
Dodatkowo, pracodawca ma obowiązek dostosować warunki i procesy pracy do możliwości pracownika, dbając o odpowiednie projektowanie stanowisk, dobór maszyn i narzędzi, a także minimalizując uciążliwość pracy, np. monotonnej.
Szukasz pracowników tymczasowych? Sprawdź, jaka jest najlepsza agencja pracy w Polsce!
Rola środków ochrony indywidualnej i badań lekarskich
Pracodawca jest również zobowiązany do:
- nieodpłatnego zapewnienia odpowiednich środków ochrony indywidualnej (np. kaski, rękawice, okulary), jeśli zagrożeń nie można wyeliminować innymi metodami (art. 237 Kodeksu pracy)
- zapewnienia odzieży i obuwia roboczego, jeśli własna odzież pracownika może ulec zniszczeniu lub zabrudzeniu, lub ze względu na wymagania techniczne, sanitarne lub BHP
- niedopuszczania do pracy pracownika bez ważnych badań lekarskich i szkolenia z zakresu BHP.
Obowiązki pracownika
Bezpieczeństwo w miejscu pracy to wspólna odpowiedzialność. Pracownik również odgrywa kluczową rolę w identyfikacji zagrożeń. Jest on odpowiedzialny za własne bezpieczeństwo i zdrowie, a także za bezpieczeństwo innych osób, na które ma wpływ podczas pracy.
Pracownik powinien:
- używać zgodnie z przeznaczeniem środków ochrony indywidualnej
- informować pracodawcę o sytuacjach stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia
- współpracować z pracodawcą na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
Ocena ryzyka zawodowego
5 kluczowych kroków
Ocena ryzyka zawodowego to systematyczny proces, którego celem jest ustalenie prawdopodobieństwa wystąpienia niepożądanych zdarzeń dla każdego zawodu i stanowiska pracy. To narzędzie, które pozwala zweryfikować, czy zastosowano wszelkie niezbędne środki eliminujące lub ograniczające zagrożenia.
Najczęściej ocena ryzyka przeprowadzana jest w oparciu o 5 kluczowych kroków:
Zebranie informacji do oceny ryzyka zawodowego
Pierwszym krokiem jest dokładne zebranie danych. Należy sporządzić spis stanowisk pracy i osób je piastujących, zidentyfikować wszystkie wykorzystywane maszyny (wraz z instrukcjami obsługi i wskazaniami zagrożeń), a także opisać stosowane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej.
Identyfikacja zagrożeń na stanowiskach pracy – zagrożenia zawodowe
W tym kroku należy szczegółowo określić i opisać wszystkie potencjalne zagrożenia dla każdego stanowiska pracy. Mogą to być na przykład: substancje chemiczne, prace na wysokości, hałas, promieniowanie, obciążenie psychiczne czy fizyczne.
Oszacowanie poziomu ryzyka zawodowego
Osoba przeprowadzająca ocenę ryzyka określa jego poziom w zależności od prawdopodobieństwa wystąpienia i ciężkości ewentualnych skutków. Jedną z najpopularniejszych i rekomendowanych metod jest Polska Norma PN-N-18002.
Określenie działań eliminujących lub ograniczających ryzyko
Na podstawie oszacowanego ryzyka należy szczegółowo opisać kroki, które mają na celu usunięcie lub znaczne ograniczenie możliwego zagrożenia. Mogą to być zmiany technologiczne, organizacyjne, wprowadzenie nowych procedur czy dodatkowych środków ochrony.
Dokumentowanie oceny ryzyka zawodowego
Każda ocena ryzyka musi być dokładnie udokumentowana. Dokumentacja powinna zawierać wyniki oceny dla poszczególnych stanowisk oraz zastosowane środki profilaktyczne.
Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego
Prawidłowa dokumentacja oceny ryzyka zawodowego jest niezwykle istotna. Powinna ona uwzględniać elementy określone w § 39. ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, takie jak:
- Opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:
- stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
- wykonywanych zadań,
- występujących niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
- stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
- osób pracujących na tym stanowisku.
- Wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego czynnika środowiska pracy.
- Niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko.
- Datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.
Dodatkowo, pracodawca musi na własny koszt przeprowadzać badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, przechowywać ich wyniki i udostępniać je pracownikom. Sposób informowania pracowników o ryzyku powinien być również ustalony w regulaminie pracy (art. 1041 § 1 pkt 8 Kodeksu pracy).
Kto powinien przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego?
Według Państwowej Inspekcji Pracy, w większych przedsiębiorstwach ocena ryzyka zawodowego leży w obowiązkach kompetentnych pracowników, takich jak specjaliści ds. BHP lub zewnętrzni eksperci. W przypadku małego przedsiębiorstwa, pracodawca sam może przeprowadzić ocenę ryzyka, pod warunkiem, że posiada odpowiednią wiedzę na temat rodzaju i technologii wykonywanej pracy. Niezależnie od tego, kto fizycznie przeprowadza ocenę, odpowiedzialność za prawidłowe dokonanie oceny ryzyka spoczywa zawsze na pracodawcy. To on prowadzi dokumentację i odpowiada za wdrożenie środków profilaktycznych.
Skontaktuj się z ekspertem!
Zadbaj o sprawne zarządzanie kadrami oraz płacami w swojej firmie – powierz to ekspertom, którzy odciążą Cię od formalności, zapewniając pełne wsparcie i zgodność z przepisami. Skontaktuj się z nami już dziś i postaw na profesjonalizm, który usprawni Twoje działania biznesowe!
Zapraszamy do kontaktu!
Jak często należy przeprowadzać ocenę ryzyka zawodowego?
Ocena ryzyka zawodowego nie jest jednorazowym działaniem. Musi być regularnie powtarzana i aktualizowana, aby utrzymać wysoki poziom bezpieczeństwa w środowisku pracy. Nową ocenę ryzyka zawodowego należy przeprowadzić w następujących sytuacjach:
- zmiana wymagań regulujących poprzednio oceniane stanowiska pracy.
- utworzenie nowych stanowisk pracy.
- pojawienie się nowych zagrożeń w firmie lub zakładzie (np. w związku z nowymi maszynami, technologiami czy procesami pracy).
- po chorobie lub wypadku w miejscu pracy, które wynikały z nieskuteczności dotychczasowych środków ochronnych.
W takich wypadkach ocena ryzyka musi być odnawiana, a następnie poddawana okresowym przeglądom, nawet jeśli nie zaszły drastyczne zmiany. Ciągłe monitorowanie i dostosowywanie jest kluczem do skutecznego zarządzania ryzykiem zawodowym.
Dbając o regularną i rzetelną ocenę ryzyka zawodowego, nie tylko spełniasz wymogi prawne, ale przede wszystkim budujesz kulturę bezpieczeństwa w swojej firmie. To inwestycja, która procentuje w postaci zdrowych, zadowolonych i wydajnych pracowników.
